De Nederlandse Hervormde Gemeente te Katwijk aan Zee van 1700-1800

Over de kerkgebouwen

De Witte Kerk, die tijdens de oorlog met Spanje zwaar beschadigd werd en grotendeels afgebroken, was toen nog steeds en bouwval. In de ambtsperiode van Dominee Leffen, die in 1704 naar Katwijk kwam, is er veel ten goede verandert. Alles wat nodig was voor de kerkdiensten werd aangebracht. Ook kreeg de kerk twee klokken en nog een kleiner klokje, dat geluid werd om de visafslag aan te kondigen en dat waarschuwde bij mist.

Katwijk rond 1700

Ook werd tijdens zijn ambtsperiode de grootte van Oude kerk verdubbeld. In de notulen van de kerkenraad is te lezen hoe trots de dominee was: "dient dat de kerk van Katwijk aan Zee in het jaar 1709 eens zoveel is uitvergroot en het werk is voltrokken op de 19e oktober van dat jaar. Waar ik, Quirinius Leffen, leraar Jezu Christo volgens de aloude en loffelijke gewoonte op zondag de 20e oktober deze nieuwe vergroting heb ingewijd en Gode aanbevolen en geheiligd onder een weergaloze en grote toeloop van mensen uit Leiden, Katwijk aan de Rijn, Noordwijk en Rijnsburg".

De avondmaalsdienst van 7 oktober 1714

Op 9 oktober 1712 neemt Quirinius Leffen afscheid van Katwijk en vertrekt hij naar Leiden. Isaäc Würtz volgde hem op. Uit die tijd dateert het verslag van een bijzondere dienst op 7 oktober 1714. De storm maakte het de predikant onmogelijk zich verstaanbaar te maken, waardoor de dienst werd afgebroken. In de namiddag kon alsnog het avondmaal worden gevierd. Door de hoge waterstand liepen verschillende schepen averij op. Het moet een spannend moment zijn geweest, vooral als we de teruggetrokken kustlijn in acht nemen, die vlak langs de kerk liep.

Een afgezette dominee

In juni 1720 volgde Balduines ter Braak zijn in 1719 naar Den Briel vertrokken voorganger op. Tien jaar later werd hij afgezet wegens een onbetamelijke levenswandel. Er gingen geruchten over overspel. In de acta van de kerkenraad is sprake van drankmisbruik en handtastelijkheden in een Leids koffiehuis.

Schipbreuk

Uit 1734 stamt het verhaal van "Het droevig ongeluk van Jakob Arentz. Zuyderduyn met zyn volk , En de Onbegrypelijke Bewaring en Verlossinge uit Doodsgevaar van Hannis Teunisz. Van Duyvenboode". Het boekje vertelt over het ongeluk dat het schip van Jakob Zuyderduyn overkwam. Het bericht bereikt het dorp via de bemanning van een ander schip en dompelt het hele dorp in rouw. Op wonderlijke wijze overleefde Hannes van Duyvenboode de schipbreuk echter en enige dagen later werd er met luide stem geroepen: "Daar wordt Hannes Teunis thuis gebracht met paard en sjees".

Invoering van de nieuwe psalmberijming

Per 1 januari 1775 moest in de Hervormde kerk de nieuwe psalmberijming van 1773 worden ingevoerd. Tot dan toe werd in Katwijk de berijming van Datheen gebruikt. Dominee Wilhelmus Waenen, die lid was van het Taal- en Dichtkundig genootschap van Rotterdam en van Leiden maakte bij de inwijding van het nieuwe psalmboek een klinkdicht en op donderdag 4 januari 1775 sprak hij zijn gehele preek uit op rijm. Of de hele Katwijkse gemeenschap de invoering ook zo gedwee heeft meegemaakt valt te betwijfelen, in de acte is hier echter niets over te lezen. Op andere plaatsen in Nederland verliep de invoering in het algemeen vrij vlot, maar vooral bij de vissersbevolking in Zeeland, Vlaardingen en Maassluis bestond veel weerstand.

Katwijk rond 1750